Recenzja: KRAPP'S LAST TAPE, Cockpit Theatre

Niewiele realizacji 70-letnich awangardowych sztuk w maleńkim teatrze offowym na mniej atrakcyjnej ulicy północnego Londynu wzbudza tak duże zainteresowanie jak ten krótki sezon Krapp’s Last Tape. Tym bardziej że jednoosobowy spektakl Samuela Becketta znajduje się jednoznacznie w kategorii „Kale Smoothie” – przedstawienia, które cieszysz się, że zobaczyłeś, nawet jeśli w chwili odbioru nie było ono zbyt przystępne.

Warto jednak zaznaczyć, że niewiele sztuk stawia na scenie 84-letniego aktora, który ma długą więź z Beckettem, a wszyscy wiedzą, że aktor ten został zdiagnozowany z chorobą Alzheimera.

W tym momencie w recenzjach pojawia się słowo „odwaga” i tak je użyję. Oczywiście, jest wola i odwaga w decyzji Petera Marinkera podjęcia się roli (co nie wzbudziło u niego żadnych wątpliwości, gdy propozycja padła), ale prawdziwa odwaga pochodzi – być może – od Dave'a Whybrowa, reżysera produkcji, który poświęcił czas i cierpliwość, by rozwiązać liczne problemy, jakie postawiło takie obsadzenie. Efektem tego jest wyjątkowy (i wyjątkowo poruszający) sposób inscenizacji.

Sztuka Becketta dotyczy pamięci, starego mężczyzny odtwarzającego nagrania, które zrobił w młodszych latach, przywołującego je tylko częściowo, często z pogardą do siebie i innych, ale czasem z uczuciem. Bada, jak pamiętamy zdarzenia i ludzi, jak odmiennie postrzegamy je z wątpliwą korzyścią refleksji, i jak labirynt luster wewnątrz naszych głów zaciemnia i rozprasza nas od prawdy – nawet jeśli taka w ogóle istnieje.

Od dawna fascynuje mnie pamięć – kiedyś miałem dobrą (co pomagało w nauce słówek z francuskiego i niemieckiego podczas chaotycznej jazdy szkolnym autobusem rano). Czytanie Philipa K. Dicka, Jorge Luisa Borgesa i Olivera Sacksa otworzyło mi oczy na artystyczne i naukowe możliwości plastyczności pamięci, a późniejsze zasiadanie w ławach przysięgłych, po studiowaniu prawa dowodowego, uświadomiło, jak mało przeciętny człowiek rozumie niewiarygodne właściwości pamięci. Później pojawił się Google i częsty, niepokojący wniosek, że zdarzenia, co do których byliśmy przekonani, że pamiętamy je dokładnie, wcale nie miały miejsca tak, jak się wydawało.

Obserwujemy Marinkera – aktora grającego Krappa – i Krappa – postać, którą gra, i dostrzegamy współgrę ich stanów psychicznych, dwóch połączonych w jedno, zmagających się z przeszłością, która nie chce się uspokoić, nie rozwiązuje się w jasność. Jeśli Krapp ma swoje taśmy dla wsparcia lub wręcz przeciwnie, Marinker ma Martę Fossati, wymienioną jako kierownik sceny, ale pełniącą znacznie więcej. Komunikuje się z nim przez słuchawkę, instruując o kolejnych działaniach lub zachęcając do spojrzenia na duże ekrany pokazujące tekst. Nic z tego nie jest ukrywane, nie ma próby wciągnięcia nas w zawieszenie niewiary, bo sama inscenizacja jest sztuką.

Marinker jest lekko pochylony, raczej sunie niż chodzi, ale jego głos, jeśli już, to wręcz zyskał na sile przez 43 lata od nagrań, które słyszymy. Rezonans w jego wciąż mocnych interpretacjach może być łagodzony przez wahania i pauzy, ale czym byłby Beckett bez tych cech rozpoznawczych? To naprawdę zachwyt, że te słowa zyskują tak niezwykłą wagę, a my wszyscy oddychamy tym samym powietrzem.

Samo Borges doceniłoby fakt, że to wykonanie zostało zarejestrowane na wideo, co pozwala na kolejny poziom przypominania i odtwarzania. Niedługo i Wy będziecie mogli to wyszukać w Google. Nie poruszajmy nawet tematu Deep Fakes i złowrogiej ręki AI, z jej niemal nieograniczonym potencjałem do fabułowania fałszywych historii – Phil Dick miał rację.

Krapp's Last Tape w Cockpit Theatre do 5 września, całkowity dochód na rzecz The Alzheimer’s Society

Zdjęcia: Chris Lincé dla Stagefright Films