Đánh giá: KRAPP'S LAST TAPE, Cockpit Theatre

Ít có vở kịch avant garde 70 năm tuổi nào được dàn dựng trong một nhà hát fringe nhỏ bên ngoài một con đường không mấy sang trọng của Bắc London lại tạo được sự chú ý như đợt diễn ngắn của Krapp’s Last Tape. Đặc biệt khi Samuel Beckett với tác phẩm một người duy nhất nằm ở nhóm 'Kale Smoothie' – một chương trình mà bạn cảm thấy vui vì đã xem dù lúc đầu không dễ chịu lắm.

Nói vậy, không nhiều vở kịch lại đặt một diễn viên 84 tuổi, có mối quan hệ lâu dài với Beckett, lên sân khấu khi tất cả biết anh ấy đang được chẩn đoán mắc bệnh Alzheimer.

Đến lúc này, từ "dũng cảm" thường xuất hiện trong những bài đánh giá như thế này và tôi sẽ dùng nó. Tất nhiên, có phần dũng cảm trong quyết định nhận vai của Peter Marinker (dù anh không hề ngần ngại khi được mời) nhưng sự dũng cảm thật sự đến – có thể – từ Dave Whybrow, đạo diễn của sản phẩm, người đã dành nhiều thời gian và kiên nhẫn để giải quyết các vấn đề do việc chọn diễn viên này gây ra. Và thu được thành quả từ một dàn dựng độc đáo (và đầy xúc động).

Vở kịch của Beckett nói về ký ức, một ông già nghe lại các băng mà ông ghi khi còn trẻ và chỉ nhớ một phần, thường với thái độ khinh miệt bản thân và người khác, nhưng đôi khi lại với tình cảm. Tác phẩm khám phá cách chúng ta nhớ lại các sự kiện và con người, cách chúng được tiếp nhận rất khác nhau khi nhìn lại với lợi ích mơ hồ của sự nhận thức muộn, cùng cách hội trường gương bên trong đầu óc ta méo mó và làm ta xao nhãng khỏi sự thật – dù sự thật có tồn tại hay không.

Tôi đã rất hứng thú với ký ức từ lâu, khi từng có một trí nhớ tốt (rất hữu ích để học từ vựng tiếng Pháp và tiếng Đức trên xe buýt hỗn độn đi học mỗi sáng). Đọc Philip K Dick, Jorge Luis Borges và Oliver Sacks đã mở mắt tôi về những cơ hội nghệ thuật và khoa học mà tính linh hoạt của ký ức mang lại, rồi làm giám khảo sau khi đã được học Luật Bằng Chứng làm tôi càng nhận ra người bình thường hiểu rất ít về tính trơn trượt của ký ức. Rồi đến Google và những khám phá thường thấy nhưng đáng lo là những sự kiện mà bạn từng chắc chắn trong trí nhớ hóa ra không hề xảy ra như thế.

Chúng ta xem Marinker diễn Krapp và Krapp nhân vật anh đóng, thấy sự tương tác giữa trạng thái tâm lý của họ, hai người kết hợp thành một, vật lộn với quá khứ không chịu lắng xuống, không rõ ràng. Nếu Krapp có các băng ghi âm để giúp hoặc cản trở, thì Marinker có Marta Fossati, được ghi là Stage Manager, nhưng còn hơn thế rất nhiều. Cô nói vào tai nghe của Marinker để hướng dẫn anh hành động tiếp theo hoặc nhắc anh nhìn lên các màn hình lớn hiện chữ. Tất cả không bị giấu giếm, không cố gây cho ta một sự ngờ vực giả vờ vì dàn dựng chính là vở kịch.

Marinker hơi còng, đi cà nhắc nhiều hơn là bước, nhưng giọng anh, nếu có gì thì còn cải thiện qua 43 năm kể từ khi băng thu chúng ta nghe được ghi. Âm vang trong những câu thoại mạnh mẽ của anh được hoãn lại bằng những khoảnh khắc ngập ngừng, nhưng Beckett còn gì không có những dấu hiệu đó? Thật vui khi nghe những lời này được trao trọng lượng phi thường, tất cả chúng ta cùng thở chung bầu không khí đó.

Borges chắc sẽ thích việc màn trình diễn này được quay video, đưa nó vào một cấp độ ghi nhớ và tái hiện khác. Bạn sắp có thể Google nó rồi. Và đừng nghĩ đến Deep Fakes hay bàn tay độc hại của AI, với khả năng sáng tạo những lịch sử giả gần như vô hạn – Phil Dick đã đúng.

Krapp's Last Tape tại Cockpit Theatre đến ngày 5 tháng 9, toàn bộ lợi nhuận dành cho The Alzheimer’s Society

Ảnh: Chris Lincé cho Stagefright Films