Κριτική: KRAPP'S LAST TAPE, Cockpit Theatre

Ελάχιστες παραγωγές 70 χρόνων αβανγκάρντ θεατρικών έργων σε ένα μικροσκοπικό fringe θέατρο σε έναν από τους λιγότερο λαμπερούς δρόμους του βορείου Λονδίνου θα προκαλέσουν το είδος δημοσιότητας που έχει συνοδεύσει αυτή τη σύντομη περίοδο του Krapp’s Last Tape. Ιδιαίτερα καθώς το μονοπράγμα του Samuel Beckett ανήκει στην κατηγορία ‘Kale Smoothie’ – μια παράσταση που χαίρεσαι που παρακολούθησες ακόμα κι αν δεν ήταν ακριβώς ευχάριστη τη στιγμή εκείνη.

Παρ’ όλα αυτά, λίγα έργα τολμούν να βάλουν έναν 84χρονο ηθοποιό, με μακρά σχέση με τον Beckett, στη σκηνή γνωρίζοντας πλήρως ότι έχει διαγνωστεί με Αλτσχάιμερ. 

Εδώ είναι που παρουσιάζεται η λέξη «γενναίος» σε κριτικές σαν αυτή, και θα τη χρησιμοποιήσω. Φυσικά, υπάρχει ένα είδος γενναιότητας στην απόφαση του Peter Marinker να αναλάβει τον ρόλο (αν και δεν τον έκανε να διστάσει στιγμή όταν του προσφέρθηκε), όμως η πραγματική γενναιότητα προέρχεται – ίσως – από τον Dave Whybrow, τον σκηνοθέτη της παραγωγής, που αφιέρωσε το χρόνο και την υπομονή για να λύσει τα πολλαπλά προβλήματα που δημιούργησε μια τέτοια επιλογή κάστινγκ. Και να απολαύσει τους καρπούς μιας μοναδικής (και μοναδικά συγκινητικής) σκηνοθεσίας.

Το έργο του Beckett αφορά τη μνήμη, έναν γέροντα που αναπαράγει τις κασέτες που ηχογράφησε ως νεαρός και περιστασιακά τις θυμάται με περιφρόνηση προς τον εαυτό του και τους άλλους, αλλά κάποιες φορές με στοργή. Εξερευνά πώς θυμόμαστε γεγονότα και πρόσωπα, πώς τα αντιλαμβανόμαστε διαφορετικά με το αμφίβολο όφελος της υστερογνωσίας, και πώς ο λαβύρινθος καθρεφτών μέσα στο μυαλό μας διαστρεβλώνει και αποσπά την προσοχή μας από την αλήθεια – ακόμη κι αν υπάρχει κάτι τέτοιο.

Με έχει γοητεύσει πάντα η μνήμη, έχοντας κάποτε καλή μνήμη (χρήσιμη για να μαθαίνω γαλλικό και γερμανικό λεξιλόγιο στο χαοτικό σχολικό λεωφορείο το πρωί). Η ανάγνωση των Philip K Dick, Jorge Luis Borges και Oliver Sacks άνοιξε τα μάτια μου στις καλλιτεχνικές και επιστημονικές δυνατότητες που προσφέρει η ευπλαστότητα της μνήμης, ενώ η συμμετοχή μου σε ένορκες επιτροπές, μετά την κάλυψη του μαθήματος «Νόμος των Αποδείξεων» ως φοιτητής, ανέδειξε το πόσο λίγο καταλαβαίνει ο μέσος άνθρωπος τις ολισθηρές ιδιότητες της μνήμης. Μετά ήρθε η Google και η συχνή και ανησυχητική αποκάλυψη ότι γεγονότα που ήσουν βέβαιος στη μνήμη σου ότι συνέβησαν, στην πραγματικότητα δεν έγιναν έτσι.

Βλέπουμε τον Marinker τον ηθοποιό να υποδύεται τον Krapp και τον Krapp τον χαρακτήρα που υποδύεται, και παρατηρούμε την αλληλεπίδραση των ψυχολογικών τους καταστάσεων, τους δύο συγχωνευμένους σε έναν, να παλεύουν με ένα παρελθόν που δεν ησυχάζει, δεν ξεκαθαρίζει. Αν ο Krapp έχει τις κασέτες για να βοηθούν/εμποδίζουν, ο Marinker έχει την Marta Fossati, που αναφέρεται ως Stage Manager, αλλά είναι πολύ περισσότερα. Μιλά στο ακουστικό του Marinker για να τον καθοδηγεί στην επόμενη κίνηση ή για να του υπενθυμίζει να κοιτάξει τις μεγάλες οθόνες που προβάλλουν το κείμενο. Τίποτα από αυτά δεν κρύβεται, δεν υπάρχει προσπάθεια να μας πείσουν να αναστείλουμε την αμφισβήτηση επειδή η σκηνοθεσία είναι το ίδιο το έργο.  

Ο Marinker είναι λίγο σκυφτός, σύρεται καθώς περπατάει αλλά η φωνή του, αν μη τι άλλο, έχει βελτιωθεί στα 43 χρόνια από τότε που ηχογραφήθηκαν οι κασέτες που ακούμε. Η αντήχηση στις ακόμα ισχυρές αναγνώσεις γραμμής ενδέχεται να πλουτίζεται με δισταγμούς και παύσεις, όμως τι είναι ο Beckett χωρίς αυτά τα χαρακτηριστικά; Είναι πραγματικά απόλαυση να ακούς αυτά τα λόγια να αποκτούν τέτοιο εξαιρετικό βάρος, όλοι εμείς να αναπνέουμε τον ίδιο αέρα.

Ο ίδιος ο Borges θα απολάμβανε το γεγονός ότι αυτή η παράσταση καταγράφηκε σε βίντεο, προσφέροντας πρόσβαση σε ένα άλλο επίπεδο ανάκλησης και αναπαραγωγής. Σύντομα θα μπορέσεις κι εσύ να την «γκούγκλεις». Ας μην σκεφτούμε καν τα Deep Fakes και το σκοτεινό χέρι της AI, που έχει σχεδόν απεριόριστες δυνατότητες να επινοεί ψευδείς ιστορίες – ο Phil Dick είχε δίκιο.

Krapp's Last Tape στο Cockpit Theatre μέχρι τις 5 Σεπτεμβρίου, με όλα τα έσοδα υπέρ της Alzheimer’s Society

Φωτογραφίες: Chris Lincé για Stagefright Films