Đánh giá: THE CHERRY ORCHARD, Nhà hát Hoàng gia Shakespeare

Kenneth Branagh thành công với vai Lopakhin từ tay trắng trở nên giàu có trong bản làm mới của Laura Wade về Anton Chekhov với vở Vườn Anh Đào. Thuộc dàn diễn viên ngôi sao của Công ty Kịch Hoàng gia Shakespeare, bao gồm Helen Hunt và Bill Pullman, anh tạo nên một chân dung đa diện về con trai nông nô cuối cùng giành được điều mình muốn – nhưng với cái giá rất lớn.

Vai Lopakhin bực tức của Branagh nổi giận về cách anh bị đối xử như một thành viên của tầng lớp thấp đang cố chứng tỏ khả năng kinh doanh khó nhọc có được. Không ai lắng nghe hay coi trọng anh. Ngày nay, anh sẽ là một hình mẫu tân phú kiểu Danny Dyer bị trêu chọc bởi chiếc xe Hummer đồ sộ, iPhone vàng và thẻ hội viên phòng tập sang trọng giá 5.000 bảng.

Branagh sử dụng giọng Bắc Ireland bản địa cho vai diễn. Điều bất ngờ là điều này lại rất phù hợp. Toàn bộ chuyện về các giọng nói khác nhau – Amber Gadd với vai người hầu Dunyasha cũng mang giọng Ireland, trong khi Hunt và Pullman giữ nguyên giọng Mỹ – lúc đầu có phần khó hiểu, nhưng rồi ta cũng quen. Giọng nói vốn là dấu hiệu phân biệt giai cấp cực kỳ rõ nét ở Anh, nơi người ta đã quen với việc tầng lớp quý tộc nói giọng RP (Received Pronunciation) sang trọng còn tầng lớp nghèo dùng tiếng lóng Cockney.

Dù Branagh nổi bật, anh vẫn rất hoà nhập trong sự phối hợp ăn ý của tập thể diễn viên (điều mà RSC luôn làm tốt) tại Nhà hát Swan, Stratford-upon-Avon. Với sức chứa chỉ 450 chỗ và sân khấu phóng lên, chúng ta rất gần diễn viên và tin rằng mình đang thực sự ở trong ngôi nhà sụp đổ của bà chủ Ranyevskaya, với vườn anh đào quý báu chuẩn bị được bán đấu giá để bà có thể trả nợ.

Laura Wade cùng đạo diễn Tamara Harvey – những người từng hợp tác qua các vở The Constant Wife (RSC) và Home, I’m Darling (National Theatre) – đã có quyết định táo bạo khi nhấn mạnh yếu tố hài kịch của tác phẩm. Cần công bằng rằng Chekhov vốn mô tả các vở kịch của mình là hài kịch, nhưng giờ ta thường chỉ tập trung vào bi kịch dựa trên trọng lượng lịch sử mà các tác phẩm ông mang lại.

Những trò đùa sống động và màn hý kịch rất giải trí trong bản dựng năng động và được sắp đặt kỹ lưỡng này. Bill Pullman mang đến hình ảnh Gaev lóng ngóng, hài hước (anh trai Ranyevskaya); còn Andy Rush diễn cận vệ thất vọng Yepikhodov với đôi giày bị rít kêu – những ví dụ về cách Wade mang đến góc nhìn mới và dí dỏm trong Vườn Anh Đào. Tuy vậy, tiết tấu đôi khi nên chậm lại một chút để người xem có thêm thời gian suy ngẫm về sự tàn phá do giới quý tộc bất cẩn gây ra.

Helen Hunt thể hiện sự trang nghiêm vai chủ đất đế quốc trở về dinh thự sau năm năm vắng mặt, cố chối bỏ việc cần bán hết tài sản để chuyển đi nơi khác. Chekhov viết vở Vườn Anh Đào cuối cùng vào năm 1903, khi tầng lớp quý tộc Nga đang trên bờ vực sụp đổ. Nhưng các lớp nghĩa mất mát của giới thượng lưu và sức hút rực rỡ của Ranyevskaya với nam giới phần nào bị Hunt thể hiện khá dè dặt.

Esther Smith để lại ấn tượng sâu sắc với vai Varya không trọn vẹn, người dường như chỉ giải thoát được qua cuộc hôn nhân với Lopakhin. Khả năng của Smith khi khắc họa sự bất mãn của Varya thật tinh tế. Cảnh cuối với Lopakhin chứng kiến sự tuyệt vọng của cô khiến lòng ta đau nhói, khi anh dường như không nhận ra khao khát cũng như tình cảnh mong manh của cô – người phụ nữ độc thân. Cảnh này được phản chiếu qua hành động tàn nhẫn của Julian Moore-Cook trong vai Yasha khi ruồng bỏ Dunyasha đầy sức sống.

Chumisa Dornford-May trong vai con gái Ranyevskaya - Anya thật xuất sắc, còn Alfred Enoch vào vai Trofimov, sinh viên trường đời với quan điểm cấp tiến, là người duy nhất dường như hài lòng. Cũng giống như giới thượng lưu không nghe lời Lopakhin, người ta cũng phớt lờ những lời nói của Trofimov.

Trong khi đó, những vai nhỏ hơn lại mang đến nhiều điểm nhấn đáng nhớ. Guy Henry đóng vai Pishchik u sầu, với nhịp độ hài hước tuyệt vời, thật xuất sắc; còn Sophie Stone vào vai bảo mẫu Sharlotta đem lại tiếng cười với các trò ảo thuật, sau đó lại diễn tả nỗi sợ cô đơn đầy hài hước.

Michael Elwyn diễn tả đầy cảm xúc và thấm thía về hình ảnh người hầu già nua Firs, cuối cùng bị gia đình anh từng yêu thương và tin rằng yêu thương mình bỏ rơi. "Cả đời tôi ở trong ngôi nhà này, và kết quả là sao?"

Như thường lệ, RSC không tiếc rẻ âm nhạc với bốn nhạc công tuyệt vời chơi nhạc sống. Bối cảnh và Nhà thiết kế trang phục Anna Fleischle tạo nên một sân khấu tối giản với đồ nội thất cũ kỹ và những cây trụ trơ trọi, gợi lên thời kỳ chuyển giao.

Ánh sáng nhẹ nhàng, bóng của cành cây anh đào trên tường hòa quyện tuyệt đẹp cùng âm thanh chặt và rơi vang lên u ám do Nhà thiết kế âm thanh Claire Windsor thực hiện. Dù có nhiều nỗi buồn, vẫn có một chút hy vọng ở cuối, khi gia đình và những người thân chấp nhận sự ra đi không thể tránh khỏi.

Vở kịch The Cherry Orchard của Công ty Kịch Hoàng gia Shakespeare tại Nhà hát Swan ở Stratford-upon-Avon diễn đến hết ngày 29 tháng 8.

Ảnh: Johan Persson