Interview: 'Er is niemand zoals David': Annie-B Parson over het choreograferen van DAVID BYRNE'S AMERICAN UTOPIA

Vijf jaar na de première op het Toronto International Film Festival, David Byrne’s American Utopia wordt op 5 augustus, voor één avond en ditmaal in 4k, landelijk in de bioscopen vertoond. De film, geregisseerd door Spike Lee, is een opname van een live uitvoering van het "rock spektakel" gebaseerd op Byrnes gelijknamige album uit 2018.

Onlangs spraken we met Annie-B Parson, de choreograaf van American Utopia. We bespraken wat haar aanvankelijk aantrok in dans en choreografie, hoe het was om met David Byrne en de muzikanten te werken aan een volledig gechoreografeerd concert en enkele van haar favoriete momenten uit de show.

Wat trok je aan in choreografie?

Ik denk dat het te maken heeft met dat mysterieuze aspect van bepaalde mensen hun brein wat ik het "choreografische brein" noem. Het is dat mensen van nature graag visueel materiaal op een bepaalde manier organiseren, zowel ritmisch als visueel. Ik merkte dat ik altijd probeerde een ruimte te huren en mensen uit te nodigen om ze in verschillende vormen te plaatsen, andere kleren te laten dragen en verschillende handelingen op verschillende snelheden te laten uitvoeren. Toen dacht ik: "Wacht eens, misschien wil ik echt choreograaf worden!"

Wat maakte dat je American Utopia wilde choreograferen?

Ik had al jarenlang met David Byrne gewerkt. Ik maakte deel uit van verschillende tournees en rockshows van hem, en we kwamen voor het eerst met elkaar in contact omdat hij mijn werk kende vanuit de dans in het centrum van de stad. Hij is zelf een zeer enthousiaste bezoeker van dans en theater, vooral in de meer experimentele takken ervan. Hij zag mijn werk en nodigde mij en twee andere choreografen uit om een paar van zijn nummers te choreograferen tijdens zijn tour met Brian Eno. En eerlijk gezegd, ik was een enorme fan van Talking Heads! Talking Heads had zo’n grote invloed op mijn jonge artistieke kijk op de wereld. Iedereen heeft een artiest die de manier waarop ze de wereld zien vormgeeft, en Talking Heads was precies die van mij. In zekere zin choreografeerde ik al voor David in mijn hoofd sinds ik begon met choreograferen. Dus toen we begonnen met American Utopia, had ik al meerdere shows voor hem gemaakt.

Kun je iets vertellen over je creatieve proces, speciaal voor American Utopia?

Aanvankelijk schetste David wat de wereld van het stuk zou zijn - hij had een duidelijk beeld van het stuk. Het meeste van wat we maken is een afwijzing van bepaalde dingen, een reactie op dingen en het opnemen van nieuwe ideeën. In die zin wees hij het chaotische, alomtegenwoordige toneelbeeld van bands af.

Het hele plaatje is een minimalistische, visuele esthetiek en hij is zelf ook een visueel kunstenaar. Hij zei tegen mij: "Ik wil niets op het podium. Geen gitaarakkoorden, geen microfoons, geen podia. Iedereen beweegt, iedereen danst. De hele band danst, en we bevinden ons in een doos." Aanvankelijk zou het een witte doos worden, maar het werd een doos met kettingen aan de wanden om heel praktische redenen, wat een enorme creatieve aanjager in het stuk werd. Dat idee zette hij op papier, en ik dacht: "Als iedereen mobiel is, moet alles gechoreografeerd zijn," en hij zei: "Ja, dat is precies wat we doen." Zo begon het allemaal!

Je zei dat de hele show gechoreografeerd is. Hoe is het om aan zo’n show te werken, vooral met muzikanten die misschien niet voornamelijk een danachtergrond hebben?

Dat is heel anders dan werken met dansers! Maar ik had door de jaren heen met veel muzikanten gewerkt. Ik choreografeerde orkesten, fanfares, opera’s... noem maar op! Ik ben dus vrij gewend en enthousiast om met muzikanten samen te werken. Ik houd van hun beperkingen, en mijn werk ontstaat vaak uit mijn eigen gevoel van afwijzing en ideeënvorming – een afwijzing van de frase-gebaseerde popdanswereld. Ik begon persoonlijk, alleen in mijn kamer, luisterend naar de demo’s van de muziek. Ik startte met het uitzoeken van compositie-elementen zoals ruimte, vorm, lijn, zuivering, isolatie, dat soort dingen.

Maar een belangrijk samenwerkingsstuk was die tussen mij en Rob Sinclair [lichtontwerper]. Het hele proces om het stuk te maken bestond uit Rob en mij die samen zaten en speelden met ideeën over hoe licht en choreografie een huwelijk kunnen aangaan. Ik heb mijn hele leven met lichtontwerpers gewerkt, maar ik had nog nooit écht choreografie met een lichtontwerper gemaakt. Altijd eerst choreograferen, en daarna de belichting erbij. Het was zo leuk om te ontdekken wat mogelijk was – er zijn zoveel leuke dingen om te doen!

Hoe was het om nummers als “I Should Watch TV” te choreograferen, waar het licht vanaf de zijkant van het podium komt?

Dat was weer een andere compositie-gedachte! Ik dacht: "Wat als David aan de linkerzijde van het podium staat in plaats van midden?" Opnieuw een afwijzing van de alomtegenwoordige positie midden vooraan die rocksterren altijd innemen. David heeft daar helemaal geen behoefte aan, en ik ook niet. Waarom spelen we niet met dat idee? Hij is zo’n zeldzame performer die het niet nodig vindt die positie vast te houden. Ik heb dat idee ook diepgaander onderzocht met St. Vincent, in een show waar ik haar pas na een half uur in het midden van het podium liet verschijnen. Toen ik dus besloot: "Oké, David staat links; waar is de band? Bewegen ze?" Dan gaat het over locomotie. De band beweegt van rechts naar links tijdens het nummer, en dan wat gebeurt er als ze daar aankomen?

Had je een favoriete nummer om te choreograferen uit de show?

Ik houd van “Glass, Concrete & Stone” – zo’n mooi nummer. Het komt zo’n beetje halverwege de show voor, waarbij ik de performers armen door de kettingen laat steken. Compositioneel werkte ik hier weer met isolatie. “Glass, Concrete & Stone” was zo’n nummer waarvan ik droomde dat David het zou opnemen in de show, omdat ik het zo mooi vind, maar ik had het nog niet gechoreografeerd omdat hij het nog niet had gespeeld in de shows waar ik aan had gewerkt! David’s hele relatie met emotie in het liedjesschrijven fascineert mij heel erg, en ik vind het heel bijzonder omdat performers normaal hun hart op het podium leggen, en hij geeft ons steeds kleine stukjes. Dit is zo’n nummer waar je echt zijn hart hoort.

Wat hoop je dat het publiek meeneemt van American Utopia?

Er zijn twee totaal verschillende, maar misschien op een vreemde manier verbonden dingen. Ik vind het mooi dat David’s kunstenaarsbrein ons vraagt om anders te kijken naar het beeld van wat muziek kan zijn.

En ik vind het mooi dat hij het publiek vraagt de muziek op een andere manier te ervaren, niet alleen met je gewone gedachte aan beat of zo. Natuurlijk wil hij dat je danst en dat soort dingen, maar ik hou van de vrijheid die hij mij gaf om na te denken over wat een concert kan zijn. Het was alleen door hem dat ik leerde te experimenteren met de vorm van het muziekconcert.

Er is niemand zoals David. Hij is werkelijk een burgerkunstenaar, en hij brengt politiek in zijn werk op de meest organische, persoonlijke manier. Ik hoop dat het publiek dat heel serieus neemt.

David Byrne’s American Utopia wordt op 5 augustus vertoond in het Verenigd Koninkrijk.

Foto: David Gordon