Recensie: CLEANSED, Almeida

Weinig stukken verenigen cast en publiek in een gezamenlijke strijd zoals Sarah Kane's Cleansed. Velen beschouwen het als onuitvoerbaar: de regie-aanwijzingen eisen dat een tong wordt uitgehakt, ratten nemen afgescheurde ledematen mee en er is veel bloed. De laatste Londense productie in 2016 leidde ertoe dat toeschouwers overgaven en flauwvielen op de stoelen.

Rebecca Frecknell's nieuwe productie houdt het bloedvergieten beperkt. In plaats van het geweld direct te tonen, vertaalt ze het naar bewegingen met een expressionistische inslag: sadomasochisme wordt weergegeven door grove choreografie in plaats van bloedige spektakels. Lichamen zinken en rollen als marionetten terwijl ze worden geslagen en meegenomen door onzichtbare handlangers. Beweging als verhalend middel is Frecknell’s handelsmerk, en de mix van schoonheid en geweld voelt naadloos trouw aan Kane.

Ontstaan uit de in-your-face beweging van de jaren negentig, deelt Cleansed zijn DNA met de confronterende, grensverleggende brutaliteit van de YBA’s. Maar Frecknell’s accenten veranderen dit typisch jaren negentig-DNA in iets dat onze wereld weerspiegelt. De prominente rol van beweging verlegt het emotionele zwaartepunt van afschuwelijke lichaamshorror naar de vergankelijke liefde en het verlangen eronder. Deze Cleansed spreekt een publiek aan dat vertrouwd is met het taalgebruik van mentale gezondheid, in plaats van een publiek dat gewend is aan kunst die leunt op shockeffecten.

Maar de problemen van Cleansed blijven onoverkomelijk.

In een naamloze inrichting foltert Leo Bill als Tinker slachtoffers wier 'misdaad' seksueel afwijkend gedrag blijkt te zijn: de homoseksuele geliefden Carl en Rod, en Grace, die een incestueuze liefde koesterde voor haar overleden tweelingbroer Graham en uiteindelijk een geslachtsverandering ondergaat om hem te worden. Bill’s Tinker sjokt, sluipt en blaft als een dier, vol opgekropte dreiging. George Dennis’s geluidsontwerp, met grommende statische gegrom, verhoogt de angstaanjagende sfeer. Er zijn aanwijzingen voor een grotere dystopie buiten de liminale beige muren van de inrichting, maar het is aan ons om de narratieve leegtes op te vullen. Moeilijk terwijl je probeert je avondmaal binnen te houden. De cast werkt overuren en schrijft op de vloer als vissen die buiten water naar adem happen. Stuart Thompson's Robin steekt er met kop en schouders bovenuit: zijn naïeve openheid, in een personage dat mogelijk een verstandelijke beperking heeft, staat in scherp contrast met het omringende sadisme.

Momenten van opluchting schijnen door de scheuren heen: hoe meer de personages lijden, hoe ontroerender hun liefdesuitingen worden. Wanneer Rods handen worden afgehakt, danst hij in plaats daarvan, een veld van narcissen rijst op uit het podium zodat hij erin kan dartelen. Maar de ambiguïteit van het stuk hindert de ontwikkeling ervan. Beelden worden bij het decor geplakt en blijven hangen. Tinker ontwikkelt gespannen gevoelens voor een vrouw in een Peep Show-kastje, ook Grace geheten. Zonder context om dit te verankeren, blijft het geweld altijd overdreven aanvoelen en de schoonheid aan de andere kant ervan ongrijpbaar en ongemakkelijk.

Cleansed speelt in The Almeida tot en met 29 augustus

Fotocredits: Marc Brenner