Beschikbare Talen
We weten hoe het eindigt. Twee mannen ontmoeten elkaar in een tunnel, de een stelt zich voor als Gavrilo, en het podium is klaar voor de Prelude van een van de meest significante episodes uit de 20e-eeuwse geschiedenis. Maar Rajiv Joseph's Aartshertog heeft weinig interesse in historische reconstructie. In plaats daarvan herinterpreteert het de Servische nationale samenzweerders als uitgesproken 21e-eeuwse mislukkingen die zichzelf nauwelijks kunnen hanteren, laat staan een pistool.
Aartshertog’s echte zorg is het heden. Princip en zijn medeplichtigen zijn jonge en kwetsbare afgedankten, gefascineerd door de retoriek van de “kapitein”, een pompeuze nationalist gespeeld met een bombastische flair door Marc Wootton, die hen overtuigt dat de Austro-Hongaarse hegemonie de wortel van hun armoede is en de consumptie hen maar een paar maanden te leven heeft gegeven. De echo’s van manosphere-toxiciteit zijn onmiskenbaar. Dezelfde dynamiek van doelloze grievance wordt geoogst en gewapend door de prisma van het verleden. Jonge mannen die een existentiële doel missen, krijgen een zaak aangereikt die hun zelfmedelijden ophemelt tot wat hen verteld wordt als een soort bestemming.
Maar zodra de subtekst is vastgesteld, verliest het stuk momentum. Een groot deel van het tweede bedrijf draait om Gavrilo's bewering dat hij wordt achtervolgd door een dode vrouw die zelfmoord heeft gepleegd. De laatste resten van zijn geweten worden al snel gedoofd door de kapitein die haar, en alle vrouwen, afdoet als heksen. Misschien zijn we gewoon meer op de hoogte van de dynamiek van manosphere-misogynie, dus hebben we geen signalisatie nodig over hoe gemakkelijk nationalistische sentimenten en patriarchale vrouwhatelijkheid hand in hand gaan. Oorspronkelijk geschreven in 2017, is de subtekst alleen maar relevanter geworden naarmate de morele paniek over jonge mannen is opgekomen. Er is een sterke case dat het zijn tijd vooruit was, maar dat kan ook een nadeel zijn.
Ondanks de ernst vertrouwt Joseph op goed gebaande komedietropen om de toon te verlichten. De mannen ruziën en vechten als peuters, wat onopvallend staat tegenover Es Devlin's strakke set, een volledig gerealiseerde tunnel met een werkende trein die hen naar Sarajevo vervoert. Elk gevoel van samenzweerderige paranoia wordt belachelijk klein gemaakt door Joseph’s aandringen om Three Stooges-achtige slapstick te vinden waar hij maar kan. De meeste personages komen neer op stereotypen. Sladjana, de geriatrische meid van de kapitein, wiebelt het frame binnen met een desserttafel alleen om de kapitein op zijn meest woordrijke momenten te verstoren, en is zo uit een moreel betwistbare sitcom uit de jaren '70 gewandeld. Regisseur Lyndsey Turner slaagt er nooit echt in de Herculeaanse taak te volbrengen om de tonale wendingen in balans te houden.
Ondanks zijn ongelijkheid verdient het stuk zijn plek. De meeste theaterstukken die zich bezighouden met mannelijke radicalisering zinken in vinger-wagging polemieken. Aartshertog vertrouwt op zijn centrale concepte om het werk te doen. We weten al dat Gavrilo Princip de trekker zal overhalen. De vraag is hoe normaal de moordenaar werkelijk was.
Aartshertog speelt in het Koninklijk Hof tot 25 juli
Foto Credits: Helen Murray
