Recenzja: TAO OF GLASS w @Sohoplace

Sześć lat po debiucie w Manchesterze, reżyser Moja sąsiadka Totoro, Phelim McDermott, staje w centrum uwagi w tej emocjonalnie poruszającej współpracy z legendarnym kompozytorem Philipem Glassem w Londynie.

Historia pełna jest przykładów wielkich dzieł powstających z popiołów upadłych projektów. Gdy potężne i ambitne próby nakręcenia Diuny przez Alejandro Jodorowsky’ego upadły, niektórzy twórcy odeszli, by stworzyć Obcego. George Lucas nie uzyskał praw do Flash Gordona, więc stworzył własną operę kosmiczną, Gwiezdne wojny. A gdy Maurice Sendak zmarł w 2012 roku, zanim wraz z McDermottem i Glassem mógł przenieść swoją dziecięcą książkę In The Night Kitchen na scenę, narodził się Tao of Glass.

To był kreatywny impuls do tego, co McDermott określił jako „opowieściową tkaninę – częściowo koncert, częściowo spektakl”, ale od tamtej pory roztoczył się tutaj lawina innych idei. Czy tworzą one bogactwo czy raczej chaos pozostaje do dyskusji przed przerwą: po rozpoczęciu monologiem z widowni, nasyca nasze uszy wszystkim – od filozoficznych podstaw Tao Te Ching, japońskiej sztuki ceramiki kintsugi, koncepcji „głębokiej demokracji”, przez kąpielowe kapsuły deprywacyjne, magiczny czajnik, aż po nieszczęśliwy szklany stolik kawowy, który daje spektaklowi tytuł.

Dodajmy powtarzające się odniesienia, różnorodne lalkarstwo i fortepian mechaniczny, i przez chwilę można odnieść wrażenie, że może to być dramatyczna reakcja na czarująco hipnotyczną, kołową i tajemniczą muzykę Glassa. Jak przyznaje McDermott, wielu uważa kompozytora za muzyczny melatoninę – czy on dostarczy teatralny odpowiednik?

Jako ktoś najbardziej znany jako reżyser, postawienie siebie w świetle reflektorów przez ponad dwie godziny to odważny krok – nawet jeśli towarzyszą mu trzej lalkarze w stylu bunraku i czteroosobowy zespół. Ta autobiograficzna sztuka wystawiona w układzie theater in the round skupia a nie tylko fizycznie, ale emocjonalnie i psychicznie – czy to się podoba, czy nie, to jest spektakl McDermotta. Patrząc na to, zagłębia się coraz bardziej w swoją przeszłość, dotykając relacji z rodzicami, fascynacji albumem Glassworks z 1978 roku oraz dziecięcych wyjść do teatru.

Para ma długą historię współpracy, szczególnie przy produkcjach ENO trzech biograficznych oper Glassa: Akhnaten, Satyagraha (o Mahatmie Gandhim) i Einstein On The Beach – dzieła bez protagonistów, bez łuku postaci, bez fabuły i bez przerwy, trwającego około pięciu godzin. McDermott odrzucił pierwotnie propozycję wyreżyserowania ostatniego z nich podczas pierwszego spotkania z Glassem, mówiąc, że wystawienie go wydawało się „zbyt niezwykłe”; niemal dwadzieścia lat później zmienił zdanie i teraz reżyseruje go dla programu ENO w Manchesterze, z planowanymi przedstawieniami w połowie 2027 roku.

Akhnaten i Totoro to zupełnie inne dzieła niż to, co widzimy tutaj, ale oba wskazują na reżysera z absolutnym brakiem ograniczeń w odwadze artystycznej i wyobraźni. Mimo że Tao jest zupełnie innej skali w porównaniu do tych dwóch, wszystkie jego części cechuje poczucie zdumienia poprzez wrodzoną zdolność łączenia historii z ludzkimi doświadczeniami związanymi z pamięcią i codziennymi frustracjami.

W trzech koncentrycznych kręgach, które wznoszą się i opadają, w końcu rozwija się jakiś rodzaj narracji i łączą się idee. McDermott bierze fragmentaryczne wątki i rozbite myśli i, niczym kintsugi, tworzy całość – nie przy użyciu złotej farby jak Japończycy, lecz z ujmującym poczuciem nadziei na przyszłość. W sposób kręcący i pętlowy dochodzi do wniosku: sztuka może pochodzić z najdziwniejszych miejsc, ale najważniejsze nie jest jej pochodzenie, lecz dokąd nas prowadzi.

Tao of Glass trwa w @sohoplace do 12 września.