Recenzja: BBC PROMS: „FOUR LAST SONGS” STRAUSSA, Royal Albert Hall

„Trudno jest komponować zakończenia. Beethoven i Wagner potrafili to robić. Tylko wielcy kompozytorzy potrafią. Ja też potrafię.” To nie tylko śmierć obejmująca „Four Last Songs” Richarda Straussa pasowała do tej tematyki w ostatnim koncercie BBC Scottish Symphony Orchestra podczas sezonu Proms, ponieważ 8. symfonia Franza Schuberta pozostała niedokończona w chwili jego śmierci – a Schubertowska aranżacja ponurego wiersza Goethego zainspirowała Hansa Wernera Henze do stworzenia „Erlköniga”. Aranżacja Benjamina Brittena trzeciego ruchu 3. symfonii Gustava Mahlera (What the Wild Flowers Tell Me) nie jawi się od razu jako pochłonięta śmiertelnością, ale jeśli uważnie słuchać, można dostrzec motywy przekraczające powierzchownie pastoralny charakter. Całkiem ambitny program, na którym ta orkiestra zakończyła sezon.

„Erlkönig” (oznaczający „Król Elfów”) opowiada o mężczyźnie rozpaczliwie niosącym chore dziecko przez noc, zanim dziecko zostaje zabite przez Króla Elfów. Fantazja orkiestrowa Henze z 1996 roku oddaje nagłość ucieczki ojca; kinowy charakter tego dziesięciominutowego utworu z pewnością stanowił inspirację dla Howarda Shore’a, gdy komponował muzykę do serii filmów Petera Jacksona Lord of the Rings oraz do wielu innych fantastycznych ścieżek dźwiękowych na przestrzeni trzydziestu lat od napisania tego dzieła.

Występ orkiestry w tym utworze był pełen życia i dynamiki, delikatne pociągnięcia batuty dyrygenta Pawła Kapuły prowadziły ich sprawnie przez podróż ojca i wizje umierającego syna.

Schubert zmarł w wieku 31 lat – oficjalnie na tyfus, ale możliwe, że na kiłę – zostawił wiele niedokończonych dzieł z różnych okresów swojego życia, co sugeruje, że rozpoczynał coś, odkładał na bok, a potem nigdy nie kończył. Dwa ruchy, skomponowane w jego połowie dwudziestki, wykazywały niezwykłą dojrzałość w melodii i stylu; Mozart może być najczęściej wspominanym cudownym (i płodnym) talentem, ale Schubert zasługuje również na miejsce w tym gronie.

Orkiestra, lekko przerzedzona względem pierwszego utworu wieczoru, dała przekonujący występ tego wyjątkowego dzieła. Od sekcji synkopowanych po pizzicato w smyczkach — pokazali rozdarcie symfonii, prezentując wysokie umiejętności muzyczne – czasem trudno było się zdecydować, na którą sekcję patrzeć.

Po przerwie, z aranżacją Brittena What the Wild Flowers Tell Me Mahlera, powrócenie do programu było mistrzowskim posunięciem. Chociaż można dostrzec pod powierzchnią ciemne tony, jest tu o wiele więcej lekkości niż można by oczekiwać po Mahlerze – kompozytorze, którego kojarzę głównie z egzystencjalnym lękiem. Orkiestra rozświetliła wykonanie, a Kapuła znakomicie wykorzystał swoich muzyków.

Richard Strauss wyszedł z II wojny światowej w złym stanie, gdyż jego aktywa zostały zamrożone po oskarżeniach o działania na własną korzyść i ujawnieniu jego związków z nazistami. Mimo to, będąc już u schyłku życia, jego kreatywność wciąż płynęła – między 1947 a 1948 rokiem skomponował Frühling, September, Beim Schlafengehen oraz Im Abendrot; ten ostatni będzie znany fanom serii Steve’a Coogana i Rob’a Brydon’a The Trip to Italy.

Do tego ostatniego fragmentu programu BBC Scottish Symphony Orchestra dołączyła walijsko-ukraińska sopranistka Natalya Romaniw. To kolejna sytuacja, gdy uważam, że napisy lub podpisy byłyby mile widziane, gdyż słowa to poezja – jednak słuchając, jak tekst niemiecki współgra z melodią, także jest to bardzo dobre doświadczenie.

To godne zakończenie sezonu Proms dla tego właśnie zespołu; program przepełniony pożegnaniami, ale nigdy zbyt ponury.

BBC Proms odbywają się w Royal Albert Hall do 12 września

Foto: Chris Christodoulou