Recensie: BBC PROMS: MAHLER'S FIRST BY HEART, Royal Albert Hall

Een van de zeker hoogtepunten van de Proms in de afgelopen jaren was de verschijning van het Aurora Orkest, gedirigeerd door Nicholas Collon, dat een baanbrekend muziekstuk verkent door middel van gesproken woord, dramatische uitvoering en muzikale illustratie, om het stuk daarna volledig uit het hoofd te spelen. Zonder ook maar één bladmuziek. Het is een opmerkelijke prestatie en elk jaar denk je dat het niet te overtreffen is. Elk jaar slagen ze er toch in.

De voorstelling van vorig jaar was een spectaculaire duik in en uitvoering van Shostakovichs "Vijfde Symfonie". Dit jaar is het de beurt aan Mahler en zijn opmerkelijke "Symfonie nr. 1". Geïnspireerd door Mahlers eigen verhalen en brieven, evenals die van zijn tijdgenoten, onderzoekt het eerste deel van de avond hoe hij geïnspireerd werd, hoe hij zijn ideeën begon en ontwikkelde. Dat is geen gemakkelijke opgave. Mahler zou tegen Sibelius hebben gezegd: "de symfonie moet als de wereld zijn – het moet alles omvatten." Hoe omvat je de hele wereld?

We maken kennis met Mahler (een gepassioneerde Jack Bardoe) terwijl hij tegenover zijn therapeut zit (een onderzoekende Sarah Twomey), die toevallig Sigmund Freud is. We weten dat Mahler Freud ontmoette toen hij zijn laatste symfonie schreef en dat zijn vrouw intrigerende verslagen van die ontmoeting naliet. Mahler is diepbedroefd en gefrustreerd door de gemengde reacties op zijn eerste symfonie nadat hij er "zijn leven in heeft gestort". Freud stelt korte vragen over zijn moeder, jeugd en zijn vrouw, maar fungeert vooral als klankbord voor Mahlers gepassioneerde verklaringen over de oorsprong en ontwikkeling van het stuk.

Dit gesprek wordt onderbroken door Collon, die de muzikale nuances en aanwijzingen binnen het stuk uitlegt, welke vervolgens door het orkest zelf worden geïllustreerd. Er is de herhaling van de roep van een koekoek in een perfecte vierklank door het stuk heen en hoe Mahlers liefde voor een operazangeres ertoe leidde dat haar stem op bepaalde momenten door instrumenten werd vervangen. Het beklemmende mineur-toonsoort "Frère Jacques" uit het derde deel wordt deels door het publiek meegezongen (niet zo pijnlijk als het klinkt!) en de volksmuziek van de Boheemse band die binnenkomt, wordt schitterend geïllustreerd door het orkest. Mahlers delicate liedcyclus "Lieder eines fahrenden Gesellen" wordt ook genoemd in de symfonie en fragmenten worden expressief gezongen door mezzosopraan Natalie Lewis.

Hoe sluit je zo'n stuk af? Collon en het orkest tonen vakkundig de volledige cirkel van de symfonie terwijl het eindigt in een ware triomf.

De uitleg en verkenning van het stuk is zo'n slimme vondst om echt door te dringen tot de kern van de muziek, haar invloeden en opbouw, op een educatieve wijze zonder ook maar een moment saai te zijn en informatief zonder simpel te doen.

Veel lof is weggelegd voor de enorme muzikale creativiteit van Jane Mitchell; artistiek directeur en eerste fluitiste van het Aurora Orkest, die deze producties bedenkt, het script schrijft en ook regisseert.

En dan volgt de uitvoering zelf. Het orkest heeft een ongestructureerde uitstraling, waarbij de meeste muzikanten staand spelen. Doordat er geen bladmuziekstandaards zijn, is het geheel organischer, vrijer en bruisend van energie, doordat de musici fysieker op de muziek kunnen reageren dan in een formeel, zittend orkest.

Die energie straalt zeker af op het spel zelf. De prachtige vogelgeluiden, natuurgeluiden en de militair geïnspireerde fanfare van het eerste deel, de meer verfijnde wals van het tweede, het rouwvolle derde deel waarin de contrasterende folkband weerklinkt, en tenslotte de wilde en opwekkende vreugde van het vierde deel.

Collon dirigeert met kracht, nuance en een diepgaande waardering en respect voor de compositie die hoorbaar is. Elke sectie van het orkest zet zich volledig in, vindt helderheid in de tegenstellingen van de muziek, houdt zich in wanneer nodig en lijkt bijna te zweven van pure energie bij het triomfantelijke einde. Het is bijna oneerlijk om één sectie te benoemen, maar de gehele percussiesectie en de cello’s zijn in bijzonder goede vorm.

Als je een Mahler-fan bent, zal deze uitvoering je waardering en liefde voor zijn muziek vernieuwen. Mocht je hem nooit eerder gehoord hebben, dan zorgt het Aurora Orkest ervoor dat je met een grote glimlach en dorst naar meer vertrekt. Ik kan niet wachten om te zien wat ze hierna gaan brengen.

Mahler's First By Heart wordt ook uitgevoerd op 2 augustus. Het is beschikbaar op BBC Sounds hier.

De BBC Proms gaan door in de Royal Albert Hall tot 12 september

Hoofdfoto credit: Chris Christodoulou/BBC