Beschikbare Talen
De meest gestelde vraag die mensen mij stellen over immersive theater — direct na “moet ik een kostuum aan?” en “is er een bar?” — is meestal iets als “Wat betekent ‘immersive’ eigenlijk en is alles niet immers immersief?” Om met het tweede deel te beginnen: ja, alles is immersief, en alles is ook theater, opera en dans vanuit een bepaald perspectief. Een kunstvorm is meer dan een podium en zijn performers; het is ook wat het publiek ervan vraagt.
Wat ik van immersive theater vraag, is eigenlijk maar één ding: het gevoel hebben dat ik getransporteerd word. En het is moeilijk (heel, heel moeilijk) om dat niet te voelen wanneer — na de verplichte veiligheidshandleiding en dertig seconden nadat ik een HTC Vive VR-headset heb opgezet — mijn zintuigen mij vertellen dat ik in het midden sta van een pikzwarte ruimte, kijkend naar een enorme blauwe en groene planeet in kristalhelder 8K-resolutie. Geen geluiden, geen afleidingen, alleen een briljant glinsterende bol die ik de hele dag en nacht kon blijven bekijken. Wanneer ik me dan omdraai, zie ik een even verbluffend enorm ruimtestation glinsteren met vaag licht.
Wie ooit een show heeft gezien bij Eclipso of hun concurrent Excurio in Shepherd's Bush, zoals Colosseum: The Legendary Arena of The Last Stronghold, zal weten dat Space Explorers ver afstaat van hun standaard aanbod. Normaal in het begin zouden we worden voorgesteld aan een praatgrage virtuele gids die ons langs een vaste route leidt door werelden met de grafische kwaliteit van een PlayStation-spel uit de jaren 2000. Keurig in enkelvoudige rij schuifelend zouden we donkere ondergrondse ruimtes binnen gaan, omhoog worden gebracht via een platform om uit te kijken over verre horizon, een personage ontmoeten, een set-piece zien en dan geconfronteerd worden met een stomende dinosaurus of een vurige draak. Deze nieuwste VR-ervaring gooit dat allemaal overboord voor veel meer en toch iets minder.
Het beeldmateriaal waarmee we te maken hebben, heeft een indrukwekkende achtergrond. Het Canadese Felix & Paul Studios heeft twee jaar lang ongeveer 250 uur gefilmd (de grootste productie ooit opgenomen in een baan om de aarde) aan boord van het International Space Station, met camera’s die door Nanoracks waren versterkt om de vacuüm, straling en temperatuurschommelingen van circa 500 graden te weerstaan. Twee afleveringen van de resulterende serie wonnen in 2021 een Primetime Emmy. PHI Studio bouwde het materiaal vervolgens om tot THE INFINITE, een op ware grootte begaanbaar ISS-tentoonstelling die Houston, Singapore en verder bereisde en meer dan een half miljoen bezoekers trok. Wat nu is geland in de kelder van Eclipso in Camden is de afgeslankte, vrij rondlopende erfgenaam van dat alles.
Belangrijk: dit is portretteren, geen verhaal. In plaats van een gids te volgen, dwaal je tussen een reeks groene bollen die in de lucht zweven; benader er een en deze ontvouwt zich tot een allesomvattende filmclip. Er is bewust niet genoeg tijd om ze allemaal te bereiken, en — voor één keer bij zo’n ervaring — werkt dat schaarste in het voordeel van de show, waardoor een tijdslot van veertig minuten verandert in een set keuzes in plaats van een lopende band.
De groene bollen tonen het leven aan boord van het station. Meer Aarde, op verschillende momenten van de dag tijdens haar draaiing. Astronauten aan het werk, aan het sporten, een bal naar elkaar toe gooien door een corridor, een ruimtewandeling maken. De wetenschap zelf komt minder over als spektakel dan als langzame opeenhoping: elke dag die deze lichamen in een baan om de aarde doorbrengen is op zichzelf een experiment, telemetrie van wat ruimte doet met de paar mensen die roekeloos genoeg zijn om een tijd te blijven. Er zijn ook leuke interactieve elementen: virtuele ballen die door de corridors zweven kunnen worden aangeslingerd of opgepakt, virtuele knoppen kunnen worden ingedrukt voor een reactie. Dit is een 360-graden wereld die ons uitnodigt om te verkennen en nooit onze nieuwsgierigheid nalaat; iets om over na te denken misschien de volgende keer dat een musical zichzelf “immersive” noemt.
En toch — en dit was de grootste verrassing — is het niet de techniek of het uitzicht, maar de menselijkheid die het hardst aankomt. Eén scène toont een bemanning die aan het eind van hun missie richting de luchtsluis loopt, pauzeert voor lange omhelzingen en een paar niet zo verborgen tranen. De kameraadschap is echt en dat voel je.
Het is ook, bekeken vanuit de zomer van 2026, ontroerend te noemen: NASA is van plan het ISS vanaf 2028 te laten dalen en wat er overblijft begin 2031 in de Stille Oceaan te laten neerstorten. Dit is als een home movie van een al ter veroordeling bestemd huis. Twee van de gezichten die we ontmoeten, Christina Koch en Victor Glover, zijn inmiddels rond de maan gevlogen. Het station heeft een sloopdatum, de bemanning is al vertrokken om ons begrip van de volgende grens uit te breiden.
Felix en Paul doen het eenvoudigste en moeilijkste tegelijk: richten hun camera’s op mensen die iets onvoorstelbaar moeilijks doen in een meedogenloze omgeving, en vertrouwen erop dat het materiaal voor zich spreekt. Dit werkt grotendeels door de cinematografie, montage en rustige regie die momenten oproepen die oprecht ontroerend zijn.
Dit is een zeldzame show die het label “immersive” vrijwel direct verdient en nog urenlang blijft nazinderen. Het bronmateriaal is niet alleen de koortsachtige droom van een ontwerper, maar een echt verslag van een van de betere ideeën van onze soort, gefilmd door de mensen die erin leven. Je komt voor het heelal en de nieuwsgierigheid; je blijft, onverwacht, vanwege het gezelschap van acht mensen die goed voor elkaar zorgen op een heel lange afstand van huis en het besef dat de plek waar ze dat deden binnenkort as zal zijn op de oceaan.
Space Explorers: The ISS Experience speelt door bij Eclipso
Beeldcredits: Met dank aan de productie
