Recensie: BBC PROMS: PAPPANO LEIDT BERLIOZ’S ‘REQUIEM’, Royal Albert Hall

Voor het eerst uitgevoerd in Les Invalides in Parijs in 1837, is Hector Berlioz’s Requiem (“Grande messe des morts”) muziek en spektakel op grote schaal. Oorspronkelijk geschreven voor 450 artiesten, zag deze Prom ongeveer 400 musici en zangers op het podium van de Royal Albert Hall en in de Choir Stalls samenkomen om dit epische werk uit te voeren; dit totaal omvatte ongeveer 250 zangers, vier koperensembles, 20 pauken en een volledig orkest - plus sopraansolist Julien Henric die zich bij de andere performers voegde voor het negende deel. Wie is beter geschikt om zo’n taak te overzien dan het London Symphony Orchestra en hun Chefdirigent, Antonio Pappano?

In elke andere concertzaal zou dit het risico lopen krap en benauwd te lijken, maar in de Royal Albert Hall oogde het juist natuurlijk - het enige ietwat ongebruikelijke voor vaste Proms-bezoekers was de kleine ensembles musici die in de Choir Stalls zaten, naast de twee koren.

Zoals te verwachten viel was het geluid dat zo’n uitzonderlijke verzameling musici voortbracht werkelijk iets om te aanschouwen, het gerommel van de pauken voelde aan als een infernaal gebrul. In deze compositie, die zo vol extremen zit, liet dit ook de stille momenten luider spreken dan normaal; de precisie waarmee de musici dit navigeerden, liet het publiek vol ontzag achter en hield bijna de adem in.

Het was moeilijk om niet gefascineerd te zijn door Pappano’s dirigeren met blote handen, terwijl hij elk laatste spierbeweging gebruikte om het maximale uit zijn musici te halen. De expressie waarmee hij zowel het orkest als de twee koren (BBC Symphony Chorus en London Symphony Chorus) leidde, droeg bij aan de aangeboren theatraliteit van het stuk; niet alleen het tempo behouden, maar ook kleine accenten geven om het ensemble verder te dirigeren.

Door zijn "Grande messe des morts" te schrijven, volgde Berlioz zowel de traditie als de schaal van werken die werden geproduceerd tijdens de revolutionaire en Napoleontische jaren, terwijl hij zich ook liet inspireren door schrijvers als Shakespeare en Goethe - en tevens de katholieke requiem herschikte om zijn verhaal over de Dag des Oordeels en het einde der tijden te ondersteunen. Dit te horen en te zien midden in de vijfde hittegolf en met conflicten van allerlei aard die om ons heen plaatsvinden, was een diepgaande ervaring; Berlioz spreekt over de eeuwen heen tot onze tijd met dit grootschalige werk.

Het contrast tussen het stille, a capella Quaerens Me en de gestage toename van instrumenten in Lacrimosa is opvallend en een goed voorbeeld van de extremen waar Berlioz mee speelde. Een ander hoogtepunt was het negende deel (Sanctus), toen de tenor zich aansloot bij de reeds opgestelde musici; in plaats van vooraan in het midden te gaan staan, werd Henric geplaatst voor het orgel - tussen het mannen- en vrouwenkoor in, bijna als een brug tussen deze twee. Het was ook een sensatie om te zien hoe innovatief de musici zijn met hun instrumenten, of het nu strijkers waren die hun bogen op verschillende manieren gebruikten, of slagwerkers die subtiel bekkens langs elkaar schuiven om een lichteffect te creëren.

Ongeveer 90 minuten doorbrengen in communion met dit stuk is een van de dingen die de Proms zo bijzonder maken. Wereldklasse musici en dirigenten verzamelen zich voor ongeveer 5.000 mensen en weten hen van begin tot eind te boeien - en dat in een zaal met geweldige zichtlijnen en de ideale akoestiek voor een werk van deze omvang. Een waar evenement in het hart van het Proms-programma van dit jaar.

De BBC Proms lopen in de Royal Albert Hall tot 12 september

Fotocredits: Chris Christodoulou