Arthur Miller's latere werken worden meestal overschaduwd door zijn eerdere meesterwerken. Is het tijd voor herwaardering? Met stijgend antisemitisme over de hele wereld, wat kan Miller’s confrontatie uit 1994 met anti-Joodse racisme ons in 2025 vertellen?
Geschreven in 1994, Broken Glass, herbezoekt Brooklyn in 1938, waar de Joodse huisvrouw Sylvia Gellburg wordt getroffen door mysterieuze verlamming. Haar werkverslaafde man Philip kan niet ontdekken waarom. Volgens Dr. Hyman is haar toestand hysterisch, geboren uit horror bij krantenbeelden van Joden die op straat worden mishandeld in nazi-Duitsland na Kristallnacht.
%20%20Tristram%20Kenton.jpg)
Foto Credit: Tristram Kenton
Miller vervaagt de grens tussen het persoonlijke en het politieke, en de scherpzinnige blik van de toneelschrijver richt zich al snel op de echtgenoot. De onstuimige Philip, gevangen in al zijn Technicolor-complexiteit door Eli Gelb, is de enige Jood in zijn New Yorkse vastgoedbedrijf. Gevangen in een draaikolk van onderdrukking en zelfhaat, probeert hij wanhopig zijn identiteit te sublimeren om zijn WASP-baas tevreden te stellen, maar dat lukt hem nooit helemaal. Elke zelfgenoegzame microagressie prikt weer een klein gaatje in zijn hart, hoewel hij het als een plastic lach wegwuift. In ware Miller-stijl is hij geobsedeerd door zijn naam: Gellburg, zegt hij, van Finse oorsprong, beweert hij. Niet Goldberg.
Hun slaapkamer wordt een microkosmos van psychoseksuele wrijving. Hij is impotent. Zij wil niet met hem slapen. De productie van Jordan Fein confronteert ons, maar het is onduidelijk waarmee. Rode tapijten bekleden de muren en het bed, de gezellige huiselijkheid is dreigend geworden, alsof het huis zelf aan het bloeden is. Kranten zijn op hoopjes gegooid en verspreid over het decor. In Rosanna Vize’s decor is de grens tussen het Brooklynse interieur van de Gellburgs en de straten van Berlijn verdwenen. Scènes vloeien in elkaar over; personages blijven op het toneel hangen lang nadat hun scènes zijn afgelopen. Heldere kantoorlampen blijven gedurende een groot deel van de show aan, waarmee het podium in een klinische gloed wordt gewassen en de helft van het publiek in hun woelige wereld wordt getrokken.
%20Tristram%20Kenton.jpg)
Foto Credit: Tristram Kenton
Sylvia, prachtig gerealiseerd door Pearl Chanda, is als een Cassandra in haar verdriet om de Duitse Joden, haar vooruitziende blik iets dat het publiek niet anders kan dan delen. "Waar is Roosevelt?" eist ze, in brandend met verontwaardiging: "Waar is Engeland?" Alex Waldmann's kokette Dr. Hyman wuift haar angsten weg met een luchtige charme. De Duitsers, zo beweert hij, zijn een volk van cultuur en muziek. Ze zouden niet in barbaarsheid kunnen vervallen. De dramatische ironie belandt als een langgerekte klap in het gezicht, en met ongeveer net zo weinig subtiliteit.
Miller’s onderzoek naar antisemitisme is niet irrelevant, maar het is gewoon zo dat de politieke symboliek overgecompliceerd wordt door de verstrengeling met seksualiteit, waardoor het moeilijk te achterhalen is wat het beste op te maken is uit Broken Glass. In een tijd waarin de verschrikkingen van oorlog, barbaarsheid en terreur dagelijks in ons leven worden uitgezonden, vraag ik me af wat vandaag de verlamde toestand van Sylvia in ons zou kunnen veroorzaken – maar dat is een vraag die ik uit eigen nieuwsgierigheid stel in plaats van iets waarvan Miller en Fein ons dringend met de neus op de feiten drukken.
Broken Glass speelt bij de Young Vic tot 18 april
Foto credits: Tristram Kenton
