Vaste Ibsen-fans en nieuwkomers in het werk van de beroemde Noorse toneelschrijver zullen evenveel plezier beleven aan het uitgebreide en vermakelijke nieuwe boek van voormalig Open University-docent David Irvin.
De publicatie komt op een perfect moment met een groeiende interesse voor alles wat met Ibsen te maken heeft. Recente herwerkingen bevatten Ewan McGregor en Elizabeth Debicki in Mijn Meesterbouwer, Alicia Vikander in Simon Stone's De Dame Uit De Zee en Nia DaCosta's Saltburn in combinatie met het Engeland van de jaren 50 interpretatie van Hedda Gabler.
Fotocredit: Johan Persson
Het boek valt ook samen met het film- en documentaireseizoen van de BBC Four over Ibsen, dat 120 jaar sinds de dood van de toneelschrijver viert, met daarin onder anderen Juliet Stevenson in Een Poppenhuis, Ingrid Bergman in Hedda Gabler, en Diana Rigg en Anthony Hopkins in Kleine Eyolf.
Wie bang is voor een langdradig academisch werk, kan gerust zijn: het is een beknopt boek van slechts 153 pagina's waarin Irvin informatie over Ibsens ontwikkeling als schrijver en zijn thema's op een intelligente en boeiende manier distilleert.
Met een eenvoudige structuur begint Irvin met een hoofdstuk over Ibsen en zijn gezin. Hij introduceert een van Ibsens belangrijkste thema's – "de instelling van het huwelijk" – en de vervolgvraag: "wat is belangrijk voor ieder individu wanneer het huwelijk noch een doel, noch een haven is". Hij belicht ook Ibsens kijk op het huwelijk samen met het belang van persoonlijke zelfontdekking.
Fotocredit: Johan Persson
Hoofdstuk Twee is een snelle tocht door Ibsens vroege toneelstukken (waarvan veel in verzen zijn geschreven), te beginnen met Catiline, gepubliceerd in 1850. Ibsen schreef het 's nachts terwijl hij overdag als apothekersassistent werkte. Irvin biedt duidelijke, geestige notities aan, zoals een die verband houdt met St. Jansavond, gepubliceerd drie jaar na Catiline. "Er hoeft niet veel tijd aan besteed te worden".
Verder behandelt elk hoofdstuk een specifiek stuk. Toneelstukken zijn in chronologische volgorde vermeld, waardoor dit boek een uitstekende referentiegids is.
Plotoverzichten worden vergezeld van informatie over waar Ibsen zich op dat moment bevond (bijvoorbeeld, Peer Gynt werd geschreven in Italië) en wat hem beïnvloedde (voornamelijk verschillende jonge vrouwen, van wie sommigen zijn strijdbare vrouwelijke personages inspireerden).
Irvin wijst erop dat enkele klinkende successen van toen tegenwoordig zelden worden opgevoerd, en wat we nu als kassuccessen beschouwen waren destijds flops.
Een voorbeeld hiervan is Hedda Gabler. Het werd niet goed ontvangen toen het eind 19e eeuw werd gelanceerd, maar is nu het meest uitgevoerde werk van Ibsen.
Spoken, gedrukt in 1881, werd beschouwd als schokkend en "een van de smerigste dingen ooit geschreven in Scandinavië," misschien niet verrassend met thema's zoals vrije liefde, incest, priesterlijke hypocrisie, euthanasie, chantage en geslachtsziekten.
Fotocredit: Laurie Rose
Irvin bespreekt ook het geluid van de deur die dichtvalt aan het einde van Een Poppenhuis – een van de grootste momenten in de theatergeschiedenis, waarmee Ibsens reputatie als eersteklas en controversieel wordt bevestigd.
Met tegenzin schreef Ibsen een alternatief gelukkig einde voor een actrice in Duitsland die verklaarde dat ze haar kinderen nooit zou verlaten. Een ander gelukkig einde verscheen in een Londense productie vierenhalf jaar later. Maar Strindberg zei dat dankzij Een Poppenhuis, het huwelijk was onthuld "als zijnde ver van een goddelijke instelling".
Ik genoot vooral van de actuele verwijzingen in Irvins boek. Een favoriet is zijn observaties van het hoofdpersonage in Een Vijand van Het Volk, waar de belangen van de handel botsen met de belangen van het individu. "Peter Stockmann die zijn entree maakt, met een Trump-stijl pet met MAGA over de bovenkant geschreven."
Een andere geestige opmerking verwijst naar het personage Ellida die spreekt over ziek fjordenwater in De Dame van de Zee. Irvin vraagt zich af "wat ze zou denken van de zee voor de kust van Oost-Kent tegenwoordig na verontreiniging door Southern Water".
We beschouwen Ibsen vaak als een voorvechter van vrouwen die het recht moeten hebben om gelijk aan mannen te zijn. Irvin legt echter uit dat Ibsen niet de bedoeling had dingen speciaal voor vrouwen te verbeteren, maar voor de hele mensheid. Hij geloofde in de bevrijding van het individu, wat toevallig ook vrouwen omvatte.
Met verwijzing naar De Meesterbouwer, voor het eerst opgevoerd in 1893 in Berlijn, typeert Ibsen als "fundamenteel een toneelschrijver die over echte mensen schrijft die echte problemen in hun leven hebben, echte kwesties om mee om te gaan". Dit verklaart in deze complete traktatie van een boek waarom Ibsen vandaag de dag nog steeds buitengewoon relevant is, met levensechte personages die hun eigen waarheid willen ontdekken.
De toneelstukken van Henrick Ibsen door David Irvin is beschikbaar als e-book en in paperback (£15,99) bij alle toonaangevende boekverkopers.
Fotocredits: Johan Persson en Laurie Rose
