Toen deze
Vijf jaar later heeft de heropleving van Oliver Mears’ productie in het Royal Opera House niets van zijn scherpte verloren. Sterker nog, het lijkt nu nog zelfverzekerder in zijn meedogenloosheid. Destijds droeg het publiek maskers; nu zijn de enige maskers die overblijven de metaforische die de Hertog draagt en de letterlijke die zijn handlangers dragen wanneer ze Gilda ontvoeren. Het is een nette, huiveringwekkende visuele echo van een wereld waarin bedrog zowel kostuum als betaalmiddel is.
Visueel blijft de productie vrijwel foutloos. Het decor van Simon Lima Holdsworth wordt gedomineerd door een muur in de kleur van gedroogd bloed in een diep hypnotiserende tint waarvoor Mark Rothko een lichaamsdeel zou hebben verkocht. Het klampt zich aan het drama vast als een tweede huid. Later verzamelen stormwolken zich via projectie, bliksem die niet alleen over het podium barst, maar ook in de zaal zelf. Allan Ramsay’s sombere verlichting trekt ons de spiraalvormige slechtheid in. Dankzij het schemerige palet is er nooit ontsnapping mogelijk aan de morele schemering van het stuk.
Mears’ regie leunt zonder excuses op de erotische basis van de opera. Er is geen naaktheid, maar er is ook geen valse verlegenheid. De verlangens van de Hertog worden openlijk getoond, zijn hof medeplichtige voyeuristen. Maddalena's verlangen is even onvertogen, haar fysieke urgentie snijdt door de lyriek van de partituur. Dit zijn geen symbolische gebaren; het zijn botte instrumenten.
De architectuur van het podium biedt ruimte voor een constante verdubbeling van actie. Kamers op middelhoog niveau creëren een verticaliteit die de morele gelaagdheid van de opera weerspiegelt: mannen onderaan die samenzweren, vrouwen bovenaan die zijn blootgesteld. In Acte I kijkt een menigte in trenchcoats stilte omhoog terwijl Gilda zich uitkleedt; in Acte III ontvouwt de woedende omgang van de Hertog met Maddalena zich boven terwijl Rigoletto beneden onderhandelt voor zijn moord. Seks en dood, stapelen zich op elkaar.
En de spanning verslapt nooit. Waar Jonathan Miller’s gangster-geïnspireerde visie, onlangs gezien bij de Engelse Nationale Opera, een bepaalde gestileerde afstand bood, legt Mears’ visie een wurggreep op de zintuigen. Er is geen ontsnapping, geen ironische distantie. Alleen een gestage aanscherping van de schroef.
Als de libertijnse Hertog van Mantua neemt de Peruaanse tenor Iván Ayón Rivas Mears’ regie en gaat volledig los. Zijn acteerwerk brengt de hoogte- en dieptepunten naar voren van zijn personage’s zoektocht naar de volgende verwerving, of het nu in de vorm is van vrouwelijk vlees of kunstwerken. Hij roept een Trump-achtige mate van zelfrechtvaardiging op (vooral als het gaat om vrouwen en andere objecten van begeerte) die scherp contrasteert met de Roemeense bariton George Petean’s Rigoletto, de hofnar die probeert - en faalt - om zijn dochter te beschermen tegen de charmes van zijn baas en tragisch faalt wanneer hij wraak zoekt. Hen samenbindend is de magnifieke Aida Garufullina. De Russische sopraan duikt diep in Gilda’s dilemma, betoverd door de Hertog ondanks het smeken van haar vader. Deze trio van sterrenprestaties geven Mears’ uitstekend claustrofobische visie de dramatische ballast die het nodig heeft om gefocust te blijven.
Dit is Rigoletto zoals het misschien altijd bedoeld was: een duistere, sensuele, niet-aflatende studie van macht en het misbruik ervan. Het vraagt niet om je medeleven. Het eist je medeplichtigheid.
Rigoletto gaat verder in het Royal Opera House tot 23 april.
Foto credit: Marc Brenner